Jakub, biskup Jerozolimy cz. I

Jakub Sprawiedliwy, kto to jest? Kościół niechętnie opowiada o pierwszym zwierzchniku kościoła po Jezusie. Może jest tak dlatego, że powszechnie uważa się apostoła Piotra za oczywistego kandydata na to stanowisko. Znane słowa Jezusa do Piotra:

„Otóż i Ja tobie powiadam: Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą”.

Czy tak było rzeczywiście? Było, ale Piotr musiał poczekać jeszcze długi czas, aby pod koniec swojego życia stać się biskupem Rzymu, czyli pierwszym papieżem. Wcześniej, do 62 r. n. r. e nawet Piotr miał swojego zwierzchnika, a był nim wspomniany Jakub Sprawiedliwy.

Kim był ten człowiek i dlaczego zajmował taką wysoką pozycję w pierwotnym kościele? Jakub wymieniony jest w Nowym Testamencie 15 razy. Na przykład cytat z ewangelii Mateusza:

„Czyż nie jest On synem cieśli? Czy Jego Matce nie jest na imię Mariam, a Jego braciom Jakub, Józef, Szymon i Juda?”

W tekstach ewangelii znajdziemy Jakuba jako brat Jezusa i w tym miejscu trzeba zaznaczyć, że występuje on zawsze na pierwszym miejscu, kiedy wymieniane jest jego rodzeństwo. Nie tylko ewangelie potwierdzają pokrewieństwo Jezusa i Jakuba. Św. Paweł również, w liście do Galatów, uznaje braterstwo Jezusa i Jakuba:

 „Spośród zaś innych, którzy należą do grona Apostołów, widziałem jedynie Jakuba, brata Pańskiego. A Bóg jest mi świadkiem, że w tym, co tu do was piszę, nie kłamię.”

Również Dzieje Apostolskie mówią o rodzinie Jezusa:

„Przybywszy tam weszli do sali na górze i przebywali w niej: Piotr i Jan, Jakub i Andrzej, Filip i Tomasz, Bartłomiej i Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i Szymon Gorliwy, i Juda, [brat] Jakuba. Wszyscy oni trwali jednomyślnie na modlitwie razem z niewiastami, Maryją, Matką Jezusa, i braćmi Jego.”

W związku z dogmatem dziewictwa Marii, bracia i siostry Jezusa zostali uznani za rodzeństwo cioteczne lub za potomstwo Józefa z poprzedniego małżeństwa. Jednak tych teorii w żaden sposób nie potwierdza Nowy Testament, należy więc uznać je za tradycję, a nie za obiektywną informację.

Jakub, prawdopodobnie jak reszta rodziny, nie od początku wierzyła w przesłanie Jezusa:

„Tymczasem nadeszła Jego Matka i bracia i stojąc na dworze, posłali po Niego, aby Go przywołać. Właśnie tłum ludzi siedział wokół Niego, gdy Mu powiedzieli: «Oto Twoja Matka i bracia na dworze pytają się o Ciebie». Odpowiedział im: «Któż jest moją matką i [którzy] są braćmi? I spoglądając na siedzących dokoła Niego rzekł: «Oto moja matka i moi bracia.Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką.”

Ostatni wers tej wypowiedzi mówi dobitnie, że w tym momencie działalności Jezusa, jego rodzina jeszcze nie wierzyła w jego przesłanie. Nie wiadomo kiedy lub czy w ogóle pozostali członkowie rodziny zaczęli „pełnić wolę Bożą”, ale święty Paweł pisze, kiedy Jakub uwierzył na pewno uwierzył:

 „Przekazałem wam na początku to, co przejąłem: że Chrystus umarł – zgodnie z Pismem – za nasze grzechy, że został pogrzebany, że zmartwychwstał trzeciego dnia, zgodnie z Pismem: i że ukazał się Kefasowi, a potem Dwunastu, później zjawił się więcej niż pięciuset braciom równocześnie; większość z nich żyje dotąd, niektórzy zaś pomarli. Potem ukazał się Jakubowi, później wszystkim apostołom.”

Nowy Testament milczy na temat tego, w jaki sposób i czy było bezsprzeczne to, że Jakub przejął zwierzchnictwo nad rodzącym się dopiero kościołem. Można wyciągnąć wniosek, że zwierzchnictwo zostało przekazane najstarszemu spośród braci Jezusa, mogły o tym zdecydować więzy krwi tak jak w monarchiach dziedzicznych. W tej kwestii nic nie jest pewne, jeżeli analizujemy teksty, które weszły do kanonu.

Gmina Jerozolimska, której przewodniczył Jakub, wzrastała, ale na horyzoncie pojawił się rywal. Był nim święty Paweł. Jakub i apostołowie przyglądali się bacznie ewangelizacji prowadzonej przez Pawła wśród pogan. Sposób nauczania tego neofity niepokoił zwierzchników w Jerozolimie, ponieważ Paweł nie nakazywał przestrzegania prawa żydowskiego, natomiast chrześcijanie w Palestynie byli rekrutowani wyłącznie spośród żydów. Dla wczesnego kościoła jerozolimskiego wiara w Jezusa nie oznaczała porzucenia Judaizmu, ponieważ wyznawali oni specyficzny odłam mesjański tej religii, a tym mesjaszem okazał się dla mich właśnie Jezus. Rozbieżność tych nauk doprowadziła w końcu do konfrontacji na Soborze Jerozolimskim, który odbył się w 48 lub 49 roku.
Święty Paweł przyjeżdżając do Jerozolimy, zabrał ze sobą Barnabę i innych nawróconych. Stojąc przed apostołami i Jakubem tłumaczy się i przekonuje co do swojego posłannictwa wśród pogan. Po naradach Przemawia św. Piotr:

„Po długiej wymianie zdań przemówił do nich Piotr: «Wiecie, bracia, że Bóg już dawno wybrał mnie spośród was, aby z moich ust poganie usłyszeli słowa Ewangelii i uwierzyli. Bóg, który zna serca, zaświadczył na ich korzyść, dając im Ducha Świętego tak samo jak nam. Nie zrobił żadnej różnicy między nami a nimi, oczyszczając przez wiarę ich serca. Dlaczego więc teraz Boga wystawiacie na próbę, wkładając na uczniów jarzmo, którego ani ojcowie nasi, ani my sami nie mieliśmy siły dźwigać. Wierzymy przecież, że będziemy zbawieni przez łaskę Pana Jezusa tak samo jak oni».”

Zaraz po Piotrze głos zabiera Jakub:

„A gdy i oni umilkli, zabrał głos Jakub i rzekł: «Posłuchajcie mnie, bracia! Szymon opowiedział, jak Bóg raczył wybrać sobie lud spośród pogan. Zgadzają się z tym słowa Proroków, bo napisano:
 Potem powrócę
i odbuduję przybytek Dawida,
który znajduje się w upadku.
Odbuduję jego ruiny i wzniosę go,
 aby pozostali ludzie szukali Pana
i wszystkie narody, nad którymi wzywane jest imię moje –
mówi Pan, który to sprawia.
 To są [Jego] odwieczne wyroki.
 Dlatego ja sądzę, że nie należy nakładać ciężarów na pogan, nawracających się do Boga, lecz napisać im, aby się wstrzymali od pokarmów ofiarowanych bożkom, od nierządu, od tego, co uduszone, i od krwi. Z dawien dawna bowiem w każdym mieście są ludzie, którzy co szabat czytają Mojżesza i wykładają go w synagogach».”

Mowa Piotra jest tutaj wstępem do decydującego zdania Jakuba, to on jako zwierzchnik mówi ostatni, on ma ostatnie słowo. Potwierdzeniem tej tezy jest list Pawła do Galatów:

„Ten bowiem, który współdziałał z Piotrem w apostołowaniu obrzezanych, współdziałał i ze mną wśród pogan i uznawszy daną mi łaskę, Jakub, Kefas i Jan, uważani za filary, podali mnie i Barnabie prawicę na znak wspólnoty, byśmy szli do pogan, oni zaś do obrzezanych, byleśmy pamiętali o ubogich, co też gorliwie starałem się czynić.”

Święty Paweł wymienia Jakuba przed pozostałymi apostołami, co uwidacznia jego pozycję jako głowy kościoła w Jerozolimie. W pierwszej połowie I w. Jerozolima była centrum dla nowo rodzącej się religii, Rzym nie odgrywał jeszcze żadnej roli, a kościół w Antiochii dopiero powstawał. Jerozolima jako miejsce, w którym była świątynia, gdzie Jezus nauczał, został stracony i zmartwychwstał, rościła sobie prawo do zwierzchnictwa nad wszystkimi innymi gminami chrześcijańskimi, a jej zwierzchnicy byli najważniejsi.

Jakub w Nowym Testamencie pozostawił po sobie tylko jeden tekst. List Jakuba został napisany w języku greckim, poprawnym językiem, ale widoczne są w nim struktury języka semickiego. Uznawany jest za tekst najprawdopodobniej napisany w czasach Jakuba, czyli nie później niż 62 rok n. e. List ma charakter judeochrześcijański, ma mocną żydowską treść, a sam Jakub przedstawiony jest w nim jako nauczyciel mądrości.

Jest to pierwsza część, która zawiera tylko informacje zaczerpnięte z tekstów kanonicznych. Kolejna część, która zostanie opublikowana w następną sobotę, będzie zawierała opisy historyków pierwotnego kościoła oraz obraz Jakuba z tekstów apokryficznych.

 

 

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *