Jakub, biskup Jerozolimy cz. II

Dziś kontynuacja artykułu, który ukazał się tydzień temu o Jakubie Sprawiedliwym, pierwszym biskupie Jerozolimy. Zgodnie z zapowiedzią teraz przedstawimy informacje o Jakubie ze źródeł pozabiblijnych.

Józef Flawiusz

Józef Flawiusz to jeden z najważniejszych, niezależnych, świadków wczesnego chrześcijaństwa. W jego dziele Dawne dzieje Izraela można znaleźć wzmianki na temat Jana Chrzciciela, Jezusa oraz Jakuba Sprawiedliwego. Kościół Jerozolimski, którego Jakub był przywódcą, stale się rozrastał, a sam Jakub zaczął być osobą poważaną i coraz bardziej wpływową w mieście. Taka popularność Jakuba musiała zwrócić uwagę władz i nieuchronnie obrała kurs kolizyjny z Sanhedrynem. Józef Flawiusz opisuje, jak wyglądał proces Jakuba:

„Otóż Annasz (nowy arcykapłan) będąc człowiekiem takiego charakteru i sądząc, że nadarzyła się dogodna sposobność, ponieważ zmarł Festus, a Albinus był jeszcze w drodze, zwołał sanhedryn i stawił przed sądem Jakuba, brata Jeszu zwanego Chrystusem, oraz kilku innych. Oskarżył ich o naruszenie Prawa i skazał na ukamienowanie. Lecz szlachetniejsi obywatele miasta i gorliwi strażnicy Prawa oburzyli się tym postępkiem. Wysłali przeto potajemnie poselstwo do króla żądając, aby listownie napomniał Annasza i nie pozwolił mu popełniać takich czynów na przyszłość, gdyż to, czego się poprzednio dopuścił, były to postępki niesprawiedliwe. Niektórzy z nich nawet wyszli na spotkanie Albinusa, który właśnie przybywał z Aleksandrii, i przedstawili mu, że Annasz nie miał prawa bez jego wiedzy zwoływać sanhedrynu. Albinus przychylił się do ich zdania i napisał w gniewnym tonie list do Annasza, grożąc mu ukaraniem.”

Flawiusz ukazuje nielegalność zwołania Sanhedrynu, ponieważ nie było prokuratora, a Arcykapłan Annasz nie miał prawa samodzielnie kierować procesem. Dziwną rzeczą jest też to, że Annasz przekonał cały Sanhedryn, w którego skład wchodzili saduceusze i faryzeusze, aby skazać na śmierć człowieka, ponieważ takie prawo miał tylko prokurator rzymski.
Józef w innym fragmencie nawiązuje, że Jakub miał związek ze świątynią Jerozolimską nie tylko jako judeochrześcijanin, ale sugeruje też, że mógł sam być faryzeuszem, więc cały proces musiał być starannie zaplanowany przez arcykapłana tak, żeby nikt mu się nie sprzeciwił. Nie ma jednoznacznej informacji, za co był skazany Jakub, ale prawdopodobne ścieżki rozumowania to, że:

  • został skazany za polityczną opozycję wobec arcykapłana,
  • został skazany za to, że głosił odszczepieńczą, nową religię judeochrześcijańską,
  • ojcem Annasza II, który skazał Jakuba, był Annasz I, który był zamieszany w proces Jezusa, być może pokrewieństwo Jezusa i Jakuba miało być decydujące

 

Orygenes

Orygenes to pisarz z okresu patrystycznego, sam również został zaliczony w poczet Ojców Kościoła, mimo że nie wszystkie jego teorie zostały zaakceptowane. Jego dzieło Contra Celsum to jak sama nazwa wskazuje odpowiedź na krytykę chrześcijaństwa Celsusa z Aleksandrii. Orygenes opierał się w swoim piśmie na Dawnych dziejach Izraela Józefa Flawiusza. W jego dziele można przeczytać, że sam Józef Flawiusz uważał, że oblężenie i zburzenie świątyni Jerozolimskiej nastąpiło przez egzekucję Jakuba, ale z tekstów, które są dostępne współcześnie, nie ma takich wzmianek. Orygenes jednak polemizował z tym, wskazując, że Jerozolima musiała być zburzona jako kara za zabicie Jezusa bez nawiązania do śmierci Jakuba. Ciekawą wzmianką w innym tekście tego autora jest tłumaczenie pochodzenia Jakuba i jego pokrewieństwa z Jezusem. W komentarzu do ewangelii wg. Mateusza autor wskazuje, że Jakub nie był rodzonym bratem Jezusa, ale synem Józefa z jego poprzednią żoną. W tym ujęciu to Jakub byłby najstarszy z rodzeństwa, Jezus najmłodszym synem Józefa a Maria miała być matką wyłącznie Jezusa.

Euzebiusz

Euzebiusz z Cezarei był biskupem, pisarzem chrześcijańskim i twórcą ważnej dla tego artykułu historii kościoła Historia Ecclesiastica. Euzebiusz jest też autorem również z innego powodu, ponieważ w jego dziełach cytaty z innych ksiąg są dokładnie cytowane i opisane, dokładnie nazywa źródła, z których korzystał. Wiele z wczesnych dzieł przetrwało tylko w jego pismach, a oryginały nie są współcześnie dostępne. W jego historii kościoła Jakub jest opisywany jako pierwszego biskupa Jerozolimy, podkreśla jego cnotę, ale nazywa go „rzekomym” bratem Jezusa. W jego mniemaniu Jakub miał ponieść śmierć, ponieważ mówił, że Jezus był synem Boga.

Euzebiusz cytuje też Klemensa z Aleksandrii, nawróconego poganina, który napisał dziesięć pism chrześcijańskich, ale do naszych czasów przetrwało tylko pięć. Klemens miał uważać Jakuba jako jeden z filarów wczesnego chrześcijaństwa obok Jana i Piotra. Jakub w jego tekstach miał być wyznaczony na pierwszego biskupa Jerozolimy bez walki i bez nieporozumień. Męczeństwo Jakuba jest opisane jako bicie pałką w głowę, ponieważ taka kara była przewidziana za przestępstwa kapłańskie. Klemens uznawał Jakuba za rodzonego brata Jezusa.

Kolejnym cytowanym autorem przez Euzebiusza jest Hegezyp, który dostarcza więcej informacji na temat Jakuba. Euzebiusz uważał, że Hegezyp był judeochrześcijaninem i znał żydowską tradycję i opierał swoje konkluzje na niekanonicznej dziś ewangelii Hebrajczyków. Jakub w opisach tego autora jest pokazywany jako wzór prawości człowieka. Najciekawszą wzmianka jednak jest jego określenie, że Jakub był „święty z łona matki” tak jak Jezus, oznaczało to, że Jakub był też w jakiś sposób wybrany od początku. Według tekstów Hegezypa Jakub miał powstrzymywać się od pewnych czynności, pokazując swoją wstrzemięźliwość, pobożność i odrzucenie obcych wpływów. Jakub miał nie korzystać z łaźni ani nie namaszczać głowy oliwą na znak odrzucenia kultury greckiej i rzymskiej, powstrzymywał się też od pokarmów mięsnych co trudniej wytłumaczyć, ale było to zachowanie charakterystyczne dla niektórych sekt żydowskich. Jakub opisywany był jako gorliwy w modlitwie tak bardzo, że jego skóra na kolanach była tak gruba, jak skóra wielbłąda. Hegezyp wzmiankuje też jego przynależność do kapłaństwa, ale jako wysoki kapłan, który miał dostęp do świątyni. Na podstawie swojej wysokiej pozycji kapłańskiej Jakub miałby przejąć władzę nad powiększającym się kościołem Jerozolimskim. Hegezyp uważał, że zburzenie Jerozolimy było karą za egzekucję Jakuba.

Epifaniusz

Epifaniusz z Salaminy to również biskup i pisarz wczesnochrześcijański oraz nawrócony Żyd. W swoich tekstach ten autor wzoruje się również na Hagezypie. Epifaniusz uważał, że Jakub był synem Józefa z poprzedniego małżeństwa, Jakub miał być też członkiem kapłaństwa i raz w roku mógł wchodzić do świątyni, a na głowie nosił diadem kapłański. Jakub według niego miał przewodzić Nazarejczykom i Ebionitom-wczesnym judeochrześcijańskim prądom religijnym, które Epifaniusz uważał za nieortodoksyjne.

Hieronim

Hieronim ze Strydonu, doktor kościoła najbardziej znany jest ze swoich przekładów Biblii z języka greckiego i hebrajskiego na łacinę (Wulgata). Hieronim niewiele miejsca poświęca na opisy, które mogłyby świadczyć o faktach historycznych z życia Jakuba. Wzmiankuje, tylko że Jakub żył w czystości tak jak Maria i Józef-Hieronim zresztą uważał, że czystość cielesna przewyższa cnotą nawet małżeństwo. Jakub jest przedstawiony przez Hieronima jako brat cioteczny Jezusa, ponieważ jego matka miała być Maria żona Alfeusza.

Ewangelia Tomasza

Niekanonicza ewangelia Tomasza zawiera tylko cytaty słów Jezusa wypowiedzianych w poszczególnych sytuacjach do różnych odbiorców. Jeden z cytatów odnosi się do Jakuba. W wypowiedzi dwunastej w tej ewangelii uczniowie pytają Jezusa, kto ma objąć przywództwo po jego odejściu. Jezus odpowiedział, że zwierzchnictwo ma objąć Jakub. Na tej podstawie możliwe jest, że Jakub został pierwszym biskupem Jerozolimy i był głową całego kościoła.

Pozostałe niekanoniczne pisma nie przekazują zbyt wiele informacji o Jakubie. Kilka pism wprawdzie nosi nawet jego imię, ale nie pomagają one w nakreśleniu historyczności Jakuba. Niektóre z tych pism potwierdzają tożsamość Jakuba jako rodzonego brata Jezusa, a jedno z pism mówi nawet, że Maria miała innego męża po śmierci Józefa. Problematyczną kwestią tych tekstów jest to, że posiadają one luki, więc nie mamy dostępu do pełnych tekstów.

Podsumowując, Jakub sprawiedliwy przez autorów związanych z gminą Jerozolimską był prawdziwym bratem Jezusa, jednak wraz z biegiem kolejnych wieków został odłączony od swojej rodziny, a w końcu prawie zapomniany. Można wnioskować, że spotkał go niesprawiedliwy los, ponieważ jako najwyższy zwierzchnik rodzącego się kościoła zapłacił najwyższą cenę, a dziś jest pomijany przez kościół na rzecz innych świętych. Kto wie, czy bez Jakuba Sprawiedliwego chrześcijaństwo istniałoby lub jaką miałoby formę dziś. Jakub został zabity w 62 r.n.e., a kolejnym biskupem Jerozolimy został Szymon syn Kleofasa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *